Je mond houden kost meer dan je denkt

In mijn vorige blog schreef ik over de beweging naar de ander. Over hoe we soms zo druk zijn met ons eigen stuk te onderzoeken, dat we vergeten dat er ook iets anders mogelijk is. Dat we tegen iemand kunnen zeggen: dit heeft mij geraakt. Niet om te klagen, niet om ons in een slachtofferpositie te steken, niet om de ander verantwoordelijk te maken voor ons gevoel. Maar gewoon omdat het waar is. Omdat dat ook onderdeel is van een relatie.

Ik geloof daar nog steeds in.
Maar ik wil ook eerlijk zijn over wat die beweging kost.

Wat er gebeurt als de ander het niet kan ontvangen

Je zegt iets wat je diep raakte. Je kiest je woorden zo goed je kan. Je probeert niet te hard te duwen, niet aan te klagen, gewoon te zeggen wat er is. En dan gaat het anders dan je hoopte. De ander wordt defensief. Of trekt zich terug. Of maakt er iets van over jou, over hoe jij het brengt, over wat jij fout doet. En ineens sta jij daar te verantwoorden. Terwijl jij gekomen was om iets te zeggen, niet om iets te bewijzen.

Dan begint er iets verraderlijks. Snel, bijna onmerkbaar. Soms merk je het al voordat je het bewust weet. Je stem wordt zachter, je stopt met ademen. Je glimlacht terwijl iets je eigenlijk raakt. Je voelt spanning in je borst of buik en begint ineens veel meer uit te leggen dan je van plan was. Je bent aan het verzachten, aan het managen, terwijl jij eigenlijk degene was die gekomen was om ontvangen te worden.

Soms maak je jezelf klein. Je twijfelt. Ben ik te veel? Zeg ik het verkeerd? Had ik dit beter voor mezelf gehouden? Je past je aan. Je stopt met zeggen wat je wil zeggen, want het komt toch niet aan.

Maar er is nog iets anders wat kan gebeuren, en dat is misschien nog verraderlijker. Je belandt ongewild in een dynamiek die je helemaal niet zocht. Ineens ben jij de aanklager. Of de ander wordt het slachtoffer van jouw eerlijkheid. De dramadriehoek kan een lens zijn om te begrijpen wat er dan gebeurt: we verschuiven ongemerkt van positie, niet omdat we dat bewust kiezen, maar omdat relationele spanning ons meeneemt. Je herkent het nauwelijks terwijl het gebeurt. Maar achteraf voel je het wel: je bent verdwenen uit je eigen verhaal.

Ik ken dat gevoel van binnen. Het gevoel dat je te veel bent. Dat je je mening maar beter inslikt, omdat de lucht te dik wordt als je hem uitspreekt. Dat je jezelf wegcijfert, niet omdat je het wil, maar omdat het makkelijker is dan de stilte die erop volgt als je het niet doet. En dan vreet dat. Stilletjes, maar het vreet.

Spreken heeft waarde, ook als niemand luistert

En toch.
Ik denk dat we hier iets verwarren. We verwarren ontvangen worden met gehoord zijn. We denken dat spreken alleen zin heeft als de ander het kan bevatten. Maar dat is niet waar.

Er is iets wat gebeurt op het moment dat je iets uitspreekt, iets wat losstaat van wat de ander ermee doet. Je benoemt wat er in jou leeft. Je maakt het zichtbaar, buiten jezelf. Je zegt: dit is mijn ervaring, en die mag er zijn, ook als jij ze anders beleeft.

Misschien is dat wel een vorm van zelfwaarde: jezelf niet afhankelijk maken van het feit of iemand anders jouw ervaring bevestigt. Niet omdat de reactie van de ander er niet toe doet. Maar omdat jouw ervaring ook bestaat als die reactie uitblijft.

Hoe we leren onszelf weg te cijferen

We zijn groot geworden met de boodschap dat onze waarde afhangt van wat anderen van ons vinden. Of we welkom zijn, hangt af van of we passen. Of we genoeg zijn, hangt af van of de ander dat bevestigt. En dus leren we onszelf af te stemmen op de ander. We leren lezen wat er nodig is, wat er verwacht wordt, waar de grens ligt van wat getolereerd wordt. We worden er heel goed in. Soms zo goed, dat we onszelf verliezen in het proces.

Dat stemmetje dat zegt wat jij nodig hebt, wat jij voelt, wat jij wil… het wordt zachter. Niet omdat het er niet meer is. Maar omdat je het zo lang niet gevolgd hebt, dat je vergeten bent ernaar te luisteren.

Dit zie ik veel in coaching. Mensen die niet meer goed weten wat ze zelf willen. Die zo lang hebben aangepast, verzacht en ingehouden, dat ze de verbinding met zichzelf zijn kwijtgeraakt. Dat is geen zwakte. Dat is wat er gebeurt als je lang genoeg leert dat jouw stem te veel is.

Aanwezig blijven als de ander dichtgaat

Stel je voor: je zegt iets moeilijks. De ander reageert niet zoals je hoopte. En jij kiest er toch voor om niet in te binden.

Niet om te winnen. Niet om gelijk te krijgen. Maar omdat wat jij voelde, er ook mag zijn.

Dat is wat ik bedoel met geworteld blijven. Niet groot en luid en onkwetsbaar. Maar aanwezig. In jezelf. Zonder te verdwijnen om het voor de ander gemakkelijker te maken.

Want wat er dan overblijft, dat is van jou. Niet wat de ander ermee deed. Maar het feit dat jij het gezegd hebt. Dat jij bleef staan. Dat je jezelf niet hebt weggemaakt op het moment dat het telde.
Dat is vrijheid. Niet de makkelijke vrijheid van een ruimte waar iedereen open staat. Maar de vrijheid die je zelf draagt. Die niemand je kan afnemen, ook niet als ze je niet kunnen horen.

Waarom dit oefenen loont

Zelfwaarde opbouwen gaat niet over positieve affirmaties of jezelf groter maken dan je bent. Het gaat over oefenen. Met zeggen wat er is. Met niet wegglippen als de ander dat moeilijk vindt. Met voelen wat er in je lijf beweegt als je iets zegt dat ertoe doet.

In mijn praktijk werk ik hier regelmatig mee. Met mensen die geleerd hebben zichzelf klein te maken. Die opnieuw contact maken met wat ze zelf nodig hebben, wat ze voelen, wat ze willen zeggen maar al zo lang niet meer zeggen. Dat is geen snel proces. Maar het is een van de meest bevrijdende dingen die ik mensen zie doen.

En soms gaat het over dat ene moment… dat je toch sprak, ook al wist je dat het niet zou aankomen. Dat je jezelf niet wegmaakte om het makkelijker te maken voor iemand anders.
Dat moment.
Dat is van jou.

Herken je dit en wil je hier dieper op ingaan?

Soms helpt het om hier samen naar te kijken in een veilige omgeving, zodat je je eigen stem weer terugvindt.